دولت امويان بر اثر درگيرىهاى افراد خاندان اموى با يكديگر بر سر قدرت ، گرفتار بىثباتى داخلى شده بود . اين امر به عبد اللّه بن معاويه فرصت داد تا قيام خود را آغاز كند . ظاهرا او از نيروهاى فراوان و گسترش نفوذ خود احساس قدرت و عزت مىكرد ، ازاين‌رو ، تصميم گرفت دعوت را از « الرضا من آل محمد صلّى اللّه عليه و آله » به دعوت به خويشتن متحول سازد . « 1 » چون مروان بن حكم [ در نزاع با ابراهيم بن وليد ] پيروز شد و به خلافت رسيد ، فرصتى يافت تا با اين حركت علوى مقابله كند . وى سپاهى به جنگ عبد اللّه بن معاويه فرستاد . عبد اللّه بن معاويه ، كه يارانش بىوفايى كرده و تنهايش گذاشته بودند ، ناگزير به سوى خراسان عقب نشست . « 2 » شرايط سختى بين عبد اللّه بن معاويه و پيروانش و بين عباسيان پديدار شده بود . خراسان خاستگاه دعوت عباسى بود ، اما در اين زمان دو نهضت متفاوت را در تعاليم و سازماندهى و رهبرى مشاهده مىكرد . عبد اللّه بن معاويه متوجه تفاوت‌هاى ذاتى بين نهضت خود و دعوت عباسى نشد ، ازاين‌رو ، به ابو مسلم خراسانى ( داعى عباسيان ) پناه برد و از او يارى و كمك خواست ، اما ابو مسلم او را نااميد كرد . وى خطر ابن معاويه را - كه توانسته بود عده فراوانى از خراسانيان را ، كه به نظر ابو مسلم دوستان نيمه راه عباسيان بودند ، جذب كند - براى دعوت عباسى درك كرده بود . ازاين‌رو ، ابو مسلم او را دستگير كرده ، به زندان انداخت و سپس به قتل رساند . « 3 » و شايسته است بپرسيم : آيا دعوت عباسى علت اصلى شكست حركت ابن معاويه بود ؟ بديهى است عوامل چندى « 4 » در تضعيف اين حركت علوى نقش داشتند كه مورّخان به

--> ( 1 ) . همان ، ص 165 . ( 2 ) . تاريخ طبرى ، ج 9 ، ص 50 / ابن طباطبا ، الفخرى فى الآداب السلطانيه ، ص 99 . ( 3 ) . اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، ص 168 . ( 4 ) . از جمله آن‌ها موارد ذيل است : تنها گذاشتن او از جانب شيعيان ، كناره‌گيرى عبد اللّه بن عمر بن عبد العزيز والى كوفه از يارى وى ، بدرفتارى ابن معاويه با يارانش ، و متهم شدن او به زندقه . افزون بر اين‌ها ، ابن معاويه به جعفر بن ابى طالب منسوب بود و با على بن ابى طالب يا حسن و حسين عليهم السّلام نسبتى نداشت . ر . -